Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy

Biografiya

Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy taxminan 783-yilda Xorazmda tug‘ilgan. Yoshligida ona yurtida ta’lim olgan, so‘ngra o‘sha davr ilm-fanining markazi — Bag‘dodga borgan. Xalifa Ma’mun asos solgan «Bayt ul-hikma» («Donishmandlar uyi») ilmiy markazida u Ahmad al-Farg‘oniy, Abbos al-Javhariy kabi olimlar bilan birga ishlab, uning rahbarlaridan biriga aylangan.

Al-Xorazmiyning eng mashhur asari — «Al-kitob al-muxtasar fi hisob al-jabr val-muqobala» («Al-jabr va al-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob»). Unda birinchi marta tenglamalarni yechishning tizimli usullari bayon qilingan. «Algebra» atamasi aynan shu kitob nomidagi «al-jabr» so‘zidan kelib chiqqan. Shuning uchun al-Xorazmiy algebra faniga asos solgan olim hisoblanadi.

Uning hind raqamlari va o‘nlik pozitsion hisob tizimi haqidagi asari XII asrda lotin tiliga tarjima qilinib, Yevropaga hozir biz ishlatadigan «arab raqamlari» va nolning tarqalishiga sabab bo‘ldi. Lotin tarjimasi «Algoritmi de numero Indorum» deb nomlangan — «algoritm» so‘zi esa olimning nisbasi «al-Xorazmiy»ning lotincha shaklidan kelib chiqqan. Bugun har bir kompyuter dasturi algoritmlar asosida ishlaydi.

Al-Xorazmiy astronomiya va geografiyada ham katta meros qoldirgan. Uning «Zij» (astronomik jadvallar) asari Sharq va G‘arb astronomlari uchun asosiy qo‘llanmalardan biri bo‘lgan. «Kitob surat al-arz» («Yerning surati kitobi») asarida 2400 dan ortiq shahar, tog‘ va daryolarning geografik koordinatalari keltirilgan. U xalifa topshirig‘i bilan Yer meridiani yoyini o‘lchash ishlarida ham qatnashgan.

Olim taxminan 850-yilda Bag‘dodda vafot etgan. 1983-yilda uning tavalludining 1200 yilligi xalqaro miqyosda nishonlandi. Xiva shahrida al-Xorazmiyga haykal o‘rnatilgan, Toshkentdagi axborot texnologiyalari universiteti uning nomi bilan ataladi.

O‘zingizni sinang

Manba: Vikipediya maqolasi va darsliklar asosida tayyorlandi.

← Barcha shaxslar O‘yinlarda sinash