Lyudvig van Betxoven
Nemis bastakori va pianinochi (1770–1827)
Muhim sanalar
- 1770Bonnda tug‘ildi
- 1792Venaga ko‘chdi, Gaydndan saboq oldi
- 1802«Haylingenshtadt vasiyatnomasi»
- 1808Beshinchi simfoniya ijro etildi
- 1824To‘qqizinchi simfoniya
- 1827Venada vafot etdi
Biografiya
Lyudvig van Betxoven 1770-yil dekabrda Germaniyaning Bonn shahrida saroy musiqachisi oilasida tug‘ilgan. Otasi o‘g‘lidan ikkinchi Motsartni yaratmoqchi bo‘lib, uni juda qattiqqo‘llik bilan, ba’zan tunlari ham o‘qitgan. Kichik Lyudvig sakkiz yoshida ilk ommaviy konsertini berdi, o‘n ikki yoshida esa birinchi asarlari nashr etildi. Oiladagi og‘ir moddiy ahvol tufayli u o‘smirlik chog‘idan ishlab, ukalariga g‘amxo‘rlik qilishga majbur bo‘lgan.
1792-yilda Betxoven Avstriya poytaxti Venaga ko‘chib o‘tdi va Yozef Gaydndan saboq oldi. Tez orada u ajoyib pianinochi va improvizator sifatida shuhrat qozondi. Betxoven zodagonlar homiyligida yashasa-da, o‘zini ularning xizmatkori emas, mustaqil ijodkor deb bilgan — bu o‘sha davr uchun yangilik edi. Uning ijodi musiqada klassitsizmdan romantizmga o‘tish davrini boshlab berdi.
Taxminan 28 yoshidan boshlab bastakorning eshitish qobiliyati pasayib bordi. 1802-yilda u ukalariga yozgan, ammo jo‘natmagan «Haylingenshtadt vasiyatnomasi»da qanchalik iztirob chekayotganini, lekin san’at uchun yashashga qaror qilganini bayon etgan. Umrining so‘nggi o‘n yilida u deyarli butunlay kar bo‘lib qolgan va odamlar bilan maxsus «suhbat daftarlari» orqali muloqot qilgan. Hayratlanarlisi shundaki, eng buyuk asarlarining ko‘pini aynan shu davrda yaratgan.
Betxoven 9 ta simfoniya, 32 ta fortepiano sonatasi, «Fidelio» operasi, ko‘plab kvartet va konsertlar muallifi. «Oy sonatasi», «Elizaga», Beshinchi simfoniyaning «taqdir eshik qoqmoqda» deb ta’riflanadigan boshlanishi butun dunyoga mashhur. 1824-yilda Vena teatrida To‘qqizinchi simfoniya ilk bor ijro etilganda, kar bastakor tomoshabinlarning olqishlarini eshitmagan — ijrochilardan biri uni zalga qaratib qo‘yganida, odamlarning qarsak chalayotganini ko‘rgan. Shu simfoniyadagi «Shodlikka qasida» bugun Yevropa Ittifoqining madhiyasi hisoblanadi. Bastakor 1827-yil martda Venada vafot etdi; uning dafn marosimiga 10–20 mingga yaqin odam yig‘ilgan.
Betxoven tabiatan qizg‘in, o‘jar va mag‘rur inson bo‘lgan. U ijod qilayotganda xonada u yoqdan bu yoqqa yurib, kuylarni xirgoyi qilgan, boshiga sovuq suv quyib olgan — shuning uchun qo‘shnilar bilan tez-tez kelisha olmay, Vena shahrida 60 dan ortiq marta uy almashtirgan. Kar bo‘lib qolgach, fortepiano tovushini his qilish uchun tishlari bilan tayoqcha tishlab, uning bir uchini asbobga tirab ishlagani haqida ham rivoyatlar bor.
O‘zingizni sinang
Manba: Vikipediya maqolasi asosida tayyorlandi.