Fridrix II (Buyuk Fridrix)
Prussiya qiroli, «ma’rifatli mutlaq monarxiya» namoyandasi (1712–1786)
Muhim sanalar
- 1712Berlinda tug‘ildi
- 1740Prussiya taxtiga o‘tirdi; Sileziyani bosib oldi
- 1745Sansusi saroyi qurilishi boshlandi
- 1756–1763Yetti yillik urushda qatnashdi
- 1772Polshaning birinchi bo‘linishida qatnashdi
- 1786Potsdamda vafot etdi
Biografiya
Fridrix II 1712-yil 24-yanvarda Berlinda Prussiya qiroli Fridrix Vilgelm I oilasida tug‘ilgan. Uning otasi qattiqqo‘l «askar qirol» bo‘lib, o‘g‘lini faqat harbiy ishga tayyorlamoqchi edi. Yosh Fridrix esa musiqa, she’riyat va fransuz falsafasiga qiziqqan, fleytada chalgan. Ota va o‘g‘il o‘rtasidagi ziddiyat shu darajaga yetdiki, 18 yoshli shahzoda chet elga qochishga uringanida qo‘lga olinib, qamoqqa tashlangan, uning do‘sti esa ko‘z oldida qatl etilgan.
1740-yilda taxtga o‘tirgan Fridrix II o‘sha yiliyoq Avstriyaga qarashli boy Sileziya viloyatini bosib oldi. Avstriya merosi uchun urushlarda Prussiya bu hududni saqlab qoldi. 1756–1763-yillardagi Yetti yillik urushda Prussiya Avstriya, Fransiya va Rossiya ittifoqiga qarshi deyarli yolg‘iz kurashdi. Fridrix Rossbax va Leyten janglarida ajoyib g‘alabalar qozongan bo‘lsa-da, mamlakat halokat yoqasiga keldi. Faqat 1762-yilda Rossiya taxtiga Prussiya muxlisi Pyotr III chiqishi Prussiyani qutqardi.
Fridrix II «ma’rifatli mutlaq monarxiya»ning eng yorqin namoyandasi hisoblanadi. U o‘zini «davlatning birinchi xizmatkori» deb atagan. Uning davrida qiynoqlar bekor qilindi, diniy bag‘rikenglik e’lon qilindi, sud tizimi isloh qilindi, majburiy boshlang‘ich ta’lim joriy etila boshlandi. Botqoqliklar quritilib, yangi yerlar o‘zlashtirildi, Yevropaga kartoshka ekishni keng tarqatdi — xalq uni «kartoshka qirol» deb ham atagan.
Fridrix Potsdamda «Sansusi» («G‘amsiz») saroyini qurdirib, u yerda faylasuflar va san’atkorlarni to‘pladi. Fransuz mutafakkiri Volter bir necha yil uning saroyida yashagan. Qirolning o‘zi fransuz tilida ko‘plab tarixiy va falsafiy asarlar yozgan, 100 dan ortiq fleyta sonatasini bastalagan. 1772-yilda u Avstriya va Rossiya bilan birga Polshaning birinchi bo‘linishida qatnashib, G‘arbiy Prussiyani qo‘shib oldi.
Fridrix II 1786-yil 17-avgustda Sansusi saroyida vafot etdi. Uning davrida Prussiya Yevropaning yetakchi davlatlaridan biriga aylandi va keyinchalik XIX asrda Germaniyani birlashtirishga yetakchilik qildi.
O‘zingizni sinang
Manba: Vikipediya maqolasi va darsliklar asosida tayyorlandi.