Kir II (Kir Kabir)
Ahamoniylar davlatining asoschisi (taxm. mil. avv. 600–530)
Muhim sanalar
- mil. avv. 600 atr.Forsda tug‘ildi
- mil. avv. 550Midiyani egallab, Ahamoniylar davlatiga asos soldi
- mil. avv. 546Lidiya podshosi Krezni yengdi
- mil. avv. 539Bobil egallandi
- mil. avv. 530Massagetlar bilan jangda halok bo‘ldi
Biografiya
Kir II — tarixda «Kir Kabir» (Buyuk Kir) nomi bilan mashhur fors shohi, jahon tarixidagi ilk ulkan imperiyalardan biri — Ahamoniylar davlatining asoschisi. U miloddan avvalgi 600-yil atrofida Fors viloyatida (hozirgi Eronning janubi-g‘arbida) mahalliy hukmdor Kambiz I oilasida tug‘ilgan. Onasi Midiya podshosi Astiagning qizi bo‘lgani aytiladi. Yunon tarixchisi Gerodot yozishicha, bobosi tush ko‘rib, nabirasidan qo‘rqqan va chaqaloqni o‘ldirishni buyurgan, ammo bola cho‘pon oilasida yashirincha tarbiyalangan.
Mil. avv. 553–550-yillarda Kir Midiyaga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarib, Astiag qo‘shinini yengdi va poytaxt Ekbatanani egalladi. Shu bilan Ahamoniylar davlatiga asos solindi. Mil. avv. 546-yilda u boyligi bilan afsonaga aylangan Lidiya podshosi Krezni mag‘lub etib, Kichik Osiyoni bo‘ysundirdi. Mil. avv. 539-yilda Bobil deyarli jangsiz taslim bo‘ldi. Kir bosib olgan xalqlarning urf-odatlari va diniga hurmat bilan qaragan: u Bobilda asirlikda yashagan yahudiylarga vatanlariga qaytishga ruxsat bergan. Uning nomidan yozilgan loy silindr — «Kir silindri» Britaniya muzeyida saqlanadi va ba’zan insoniyat tarixidagi ilk «huquqlar deklaratsiyasi» deb ham ataladi.
Kir o‘z hokimiyatini sharqqa — O‘rta Osiyoga ham yoyishga harakat qildi. Baqtriya va So‘g‘diyona Ahamoniylar tarkibiga kiritildi, Sirdaryo bo‘yida esa Kiropol (Kurushkat) qal’asi barpo etildi. Ammo mil. avv. 530-yilda Amudaryo ortidagi massagetlarga qarshi yurish uning so‘nggi yurishi bo‘ldi. Gerodot hikoya qilishicha, Kir hiyla bilan massagetlar malikasi To‘marisning o‘g‘li Sparganisni asir oldi, yigit esa sharmandalikka chiday olmay o‘zini o‘ldirdi. Shundan so‘ng hal qiluvchi jangda fors qo‘shini tor-mor etildi, Kirning o‘zi ham halok bo‘ldi.
Kir II Pasargad shahrida dafn etilgan, uning soddagina, ammo ulug‘vor maqbarasi bugungacha saqlanib qolgan. Vatanimiz tarixida u bilan bog‘liq To‘maris jasorati ajdodlarimizning ozodlik uchun kurashi ramzi sifatida qadrlanadi.
Kir II davlatni boshqarishda bosib olingan yerlarning mahalliy zodagonlariga tayangan, ularni lavozimlarida qoldirib, faqat o‘lpon va harbiy yordam talab qilgan. Bu siyosat keyinchalik Doro I davrida satrapliklar tizimiga aylandi. Qadimgi yunon yozuvchisi Ksenofont Kirni ideal hukmdor sifatida tasvirlab, unga bag‘ishlab «Kiropediya» («Kirning tarbiyasi») nomli asar yozgan. Bu kitob asrlar davomida davlat arboblari uchun qo‘llanma sifatida o‘qilgan.
O‘zingizni sinang
Manba: Vikipediya maqolasi asosida tayyorlandi.