Konfutsiy (Kun-szi)

Biografiya

Konfutsiy (xitoycha Kun-szi — «Ustoz Kun») miloddan avvalgi 551-yilda Xitoyning Lu podsholigida (hozirgi Shandun viloyati) kambag‘allashgan zodagon oilasida tug‘ilgan. Otasidan erta yetim qolgan, onasi uni qiyinchilik bilan tarbiyalagan. Yoshligida omborchi va chorva nazoratchisi bo‘lib ishlagan, bo‘sh vaqtida qadimgi kitoblar, musiqa, marosimlar va tarixni mustaqil o‘rgangan.

O‘ttiz yoshlarida u Xitoy tarixidagi birinchi xususiy maktablardan birini ochdi. Konfutsiy kelib chiqishidan qat’i nazar, bilim olishga intilgan har bir yoshni shogirdlikka qabul qilgan — o‘sha davr uchun bu inqilobiy g‘oya edi. Rivoyatlarga ko‘ra, uning 3000 ga yaqin shogirdi bo‘lgan, ulardan 72 tasi eng mashhurlari hisoblanadi.

Konfutsiy ta’limotining markazida insoniylik (jen), odob va marosimga rioya (li), farzandlik burchi — ota-onani hurmat qilish (syao) va adolatli boshqaruv g‘oyalari turadi. U hukmdor qonun va jazo bilan emas, shaxsiy namunasi va fazilati bilan boshqarishi kerak, deb hisoblagan: «Hukmdor — hukmdorday, fuqaro — fuqaroday, ota — otaday, o‘g‘il — o‘g‘ilday bo‘lsin». Uning mashhur qoidasi: «O‘zingga ravo ko‘rmagan narsani boshqalarga ham ravo ko‘rma».

Konfutsiy Lu podsholigida qisqa muddat adliya vaziri bo‘lib ishlagan, ammo saroydagi fitnalardan norozi bo‘lib iste’foga chiqqan va 13 yil davomida turli podsholiklarni kezib, hukmdorlarga o‘z g‘oyalarini taklif qilgan. Umrining oxirida vataniga qaytib, qadimgi kitoblarni tartibga solish va shogird tarbiyalash bilan shug‘ullangan. U mil. avv. 479-yilda vafot etgan.

Shogirdlari ustozining so‘zlarini «Lun yuy» («Suhbatlar va mulohazalar») kitobiga jamladilar. Mil. avv. II asrdan konfutsiylik Xitoyda rasmiy davlat mafkurasiga aylandi va 2000 yildan ortiq davr mobaynida Xitoy, Koreya, Yaponiya va Vyetnam jamiyatlari, ta’lim tizimi va davlat imtihonlariga kuchli ta’sir ko‘rsatdi.

O‘zingizni sinang

Manba: Vikipediya maqolasi va darsliklar asosida tayyorlandi.

← Barcha shaxslar O‘yinlarda sinash